André vertelt


Visie

De titel van het boekje geeft ook meteen onze visie tegenover gedetineerden, en geïnterneerden, aan: ze zijn méér dan hun feiten!

We willen dan ook vooral de mens achter de dader(es) laten zien, de mens achter de feiten, en fouten.

We maken van deze theatermonoloog onze levensmissie, en hopen dat nog veel meer mensen zullen komen luisteren. En dat het iets mag ‘opleveren’, in de zin van: dat er niet alleen méér gelachen wordt in gevangenissen, maar ook ver daarbuiten!

En dat men weer ‘dag’ zegt tegen gevangenen die vrijkomen. Want die mensen zijn echt wel méér dan hun feiten.


Ontstaan

‘André vertelt’ is geschreven als theatermonoloog, maar wordt gepresenteerd als een soort conference, een creatieve en expressieve vertelling, over de Gentse gevangenis, de Nieuwewandeling.
Een soort verteltheater dus. André is immers geen acteur, maar een gevangene.

Didier leerde in 2007 de Nieuwewandeling kennen, als vrijwilliger-aalmoezenier-lesgever ('pastor' in Nederland).

Stephen King zei:’Schrijf over wat je kent’. Wel, ik ken deze plek als mijn broekzak…
En ik kon hier, in dit stuk, mijn liefde voor de gevangenis, én haar bewoners, in kwijt.

Ik hoop dat de afstand tussen de feiten en de mensen die ze pleegden, zo groot is, dat de spanning werkt.

En de Gentse humor, en de ‘ontwapenende’ muziek, doen de rest…


Muziek

Muziek verzacht de zeden, ook in de gevangenis. En de muziek is vooral ook functioneel gekozen! Ze ondersteunt, en illustreert – vaak speels – de diverse themata uit het stuk.

Je hoort 7 korte tracks (meestal tussen 1’ en 1’30’’), o.a. uit de film The Mission, met muziek van Ennio Morricone. Ze werken evocatief: de sfeer, én het gemoed van André worden suggestief opgeroepen!


Inhoud

André heeft weer eens een slechte nacht achter de rug, mede dankzij een zoveelste grondslaper. Hij ziet het dan ook weer even helemaal niet meer zitten!...

Gelukkig is er de komst van de directeur, waar hij geweldig naar uitkijkt. Misschien komt die hem wel ‘verlossend’ nieuws brengen…

En verder staat zijn absurde, bijtende Gentse humor hem wel bij!
Ondertussen mijmert hij over zijn verleden, en wat er allemaal in het honderd is gelopen. Hoe is het toch zover kunnen komen met hem, dat zijn leven nu zinloos is geworden?


Verleden

Cruciaal is André’s verleden!

Maar hij aanvaardt niet dat zijn verleden een ziekte zou zijn, die hem treurig maakt, of depressief. Hij probeert zijn geheugen selectief te laten werken, en onthoudt vooral het grappige. Hij slaagt daar uiteraard niet altijd in, maar het is wel zijn keuze!

Maar wat dan als hij toch pijnlijke momenten tegenkomt uit dit verleden? Dan onthoudt hij vooral de manier waarop hij daar probeert overheen te geraken. Hij is zoals die mensen die echte miserie hebben gekend: ze klagen zelden! Hij wil tonen dat ze veerkrachtig (moeten) zijn, en niet gemakkelijk kapotgaan aan verdriet. Problemen uit het verleden maken immers een wezenlijk deel uit van ons leven! We nemen ze voor wat ze zijn, en maken ze niet nodeloos erger… Want een mens evolueert toch!


Ontoerekeningsvatbaar

Psychiatrische patiënten die soms vreselijke misdaden begaan hebben: geïnterneerden:
- moeten die veroordeeld worden, of niet?
- moeten die forensische mentale hulp krijgen?
omdat ze ontoerekeningsvatbaar verklaard worden, 'by reason of insanity'?


Humor

André loopt dus niet rond ‘mee ne filet tot op de grond’, maar tracht zijn situatie weg te lachen… Zoals een kankerpatiënt(e) zou zeggen: ‘Ik ben mijn gevoel voor tumor niet kwijtgeraakt!’

Maar al gauw loert de verzuring om de hoek, en wordt hij weer een zuur beertje. Maar dan schudt hij zichzelf weer eens goed door elkaar, onder het motto: ‘Wees content, besef wat je nog hebt, ondanks alles…’

Geef een glimlach aan de anderen. Het kost niets! Het is misschien het enige wat je hier kan doen, en de enige glimlach, die ze die dag zullen krijgen.

Hij tracht dus telkens een nieuwe start te maken, maar zijn onzeker en onhandig gedrag ‘in den bak’ veroorzaakt keer op keer grappige of emotionele momenten. Ook voor hem blijkt dit nieuwe leven niet zo evident…

Opgesloten zitten is een pijnlijk thema, maar toch wilden we een warm en luchtig verhaal brengen! Een glimlach op ieders gezicht toveren. Anderzijds wilden we ook geen spektakelstuk brengen vol grappen. Daarvoor is gevangen zitten te pijnlijk! Om die reden komen echte emoties ook aan bod. Het is een voortdurend balanceren op de slappe koord tussen ernst en luim… Humor als ‘guilty pleasure’, bij gebrek aan andere. De preciese functie van humor in het algemeen is immers: ont-zenuwen, ont-spannen, ont-luchten, therapeutisch en overlevend werken… Maar oordeel zelf maar!


Gents dialect

Waarom in het Gents?
Onze taal is belangrijk: het is een deel van onze identiteit, van ons verleden zelfs! Ook van de gedetineerde…
En voor sommigen is Gents zelfs geen dialect, maar een echte taal! Om je gevoelens in uit te drukken.

Volgens Geert Van Istendael is ‘ Gen(t)s als een kolensjouwer, die een kind wiegt’, ruw en vertederend tegelijk.
Het Gents dat je hoort, is een soort ‘Gens mee een beetje oar op, tussengens, Soulwax-Gens’, en geen plat ‘Gens van de Brugsche Puurte, of van de Mui(d)e’! (zou moeilijk verstaanbaar zijn…).

Een sappig speels taaltje dus, dat zeker bijdraagt tot de humor!


Nabespreking

Op scholen, voor bezinningen, of vormingsdagen, of studiedagen, is een nabespreking mogelijk, m.b.t. volgende invalshoeken:
- Inhoud: wie wordt er allemaal op de korrel genomen?
- De functie van de humor?
- De rol van de muziek?
- De functie van de taal: het Gents?
- Bespreking thema!s,
- Visie: - onderscheid tussen dader en mens?
           - Het bespreekbaar maken van zware feiten?
- enz.


Locaties / Doelgroepen

Al of niet op de planken, in schouwburgen met rode pluche, op locatie diep in de bossen, of ergens te velde… In een schipcontainer in een tuin, in de huiskamer, in de klas… Waar dan ook! Op elke locatie!
Of op een zolderkamertje, bij ons thuis, dat een heuse cel wordt!
We hebben een heel sober, én suggestief decor (soort traliewerk – rooster) dat we overal meenemen. Functioneel én eenvoudig!

Opgelet: om praktische (en ook wel taalkundige) redenen, treden we meest op in de (ruime) omgeving van Gent!
Overal waar André kan vertellen: alles wat hem voor de ogen komt, wat op hem afkomt, desnoods de achterkant van een melkfles… Het prison is immers een veelheid aan dingen, én emoties! Hij duikelt er in onder, spit ze uit, en laat jullie graag weten wat dat met hem doet…

Waar hebben we al opgetreden? Voor welke doelgroepen? Een overzicht:
- In de gevangenissen zelf:
- Gent (Nieuwewandeling) 3 x
- Leuven-Centraal
- Wondelgem: FPC
- Zelzate: Sint-Jan-Baptist forensische afdeling
- Voor verenigingen::
- CM, Davidsfonds, Neos, Okra, KVLV, Femma, COV, Markant, Landelijke Gilde,
Krekenland, Kernen van Hoop, Cultuurraden, vzw De Verbeelding, Lovendegem
- In scholen:
- De Harp (Freinetschool, Bagattenstraat, Gent, 5de en 6de leerjaar)
- Sint-Paulus (Gent, 2de graad middelbaar)
- Sint-Laurens (Zelzate, 3de gr. middelbaar)
- Zusters Maricolen (Maldegem) 1ste en 2de graad middelbaar
- Lyceum (Gent, 7de j. beroeps)
- In rusthuizen:
- Ter Hollebeke (Sleidinge)
- Home Diepenbroeck (Lovendegem)
- Privé-feesten, reünies, familiebijeenkomsten, in (de) huiskamer(s), bij ons thuis…
- VOOR ELK PUBLIEK.


Prijs / Vergoeding

Voor een goed doel!

We vragen een vrije bijdrage, die integraal gaat naar goede doelen.
En ook onze verplaatsingskosten naar de locatie, met de auto, of de trein.


Recensies

Over het gehele project schreef dhr Eric Van Melkebeke, oud-voorzitter van Davidsfonds Drongen:

Achter de Tralies
Een monoloog uit de Nieuwewandeling
door Didier de Vreese

Met de regelmaat van de klok komen ze in het nieuws, onze gevangenissen, hun cipiers of de politici die er het beleid moeten bepalen. De gevangenen zelf, die horen we echter zelden of nooit, veilig opgeborgen als ze zitten, achter dikke muren, zware celdeuren, onder het oog van immer toekijkende camera’s en bewakers.
Nochtans elk van die gedetineerden is een mens, een “mens met een beperking”, die ooit een misstap deed, maar die verder leeft, denkt, hoopt en alle menselijke gevoelens blijft koesteren. Die gedachten- en gevoelswereld van de gevangene, daar hebben we weinig of geen weet van.
Enkel wie, om een of andere reden, geregeld met gevangenen in contact komt, kan daar enig besef van hebben. En dat is het geval voor Didier DV. Sinds ettelijke jaren werkt hij als lesgever, begeleider of aalmoezenier in de Gentse Nieuwewandeling. Ontelbare ontmoetingen en gesprekken hebben er in al die tijd voor gezorgd dat hij die verborgen en besloten wereld door en door heeft leren kennen en ontcijferen. Op grond hiervan heeft Didier een conference geschreven, een monoloog waarin gevangene André zijn gemoed kan luchten. In zijn taal, belast met de schuld van zijn fout, de boete die hij moet uitzitten, en de hoop die hij nog kan koesteren. Een ontboezeming, bijwijlen rauw en cynisch, soms ook teder en ontroerend, waar een “vrij mens” toch enige stof tot nadenken bij krijgt.


Seniorama 25 maart 2017

De Mens ‘Achter de Feiten’. Het is druk in de volgelopen Pius X-zaal in Destelbergen. Plots klinken geroep, geratel en het knarsend geluid van sleutels en sloten, het bonzende dichtslaan van metalen deuren: de enge geluiden van een gevangenis. Vooraan, eenzaam achter een tralie, zit Didier De Vreese, de incarnatie van een langdurige gevangene. Didier, van opleiding germanist, kent – als vrijwilliger-aalmoezenier – de kleine en grote problemen van de gedetineerden. Het is ijzig stil geworden in de zaal. Hij heeft geen moeite om zich met zijn zachte stem verstaanbaar te maken. Alleen de gevangene krijgt het woord. De mens achter de feiten krijgt het voor het zeggen. Zijn zorgen, zijn wroeging, zijn betrachtingen en hoop, zijn ontgoocheling en zijn nood, ze komen alle aan bod in deze meeslepende theatermonoloog. Af en toe nodigt een streepje muziek uit tot enige bezinning. Vaak en voortdurend wordt er frappant omgeschakeld van het algemeen Nederlands naar het sappige volkse Gents. Knap toch voor een oud-leraar die zich al zijn hele leven van het algemeen Nederlands bedient! En met de zachtjes uitstervende onheilspellende gevangenisgeluiden eindigt deze merkwaardige evocatie. De afsluiter mocht er ook zijn: de jaarlijkse gezelligheid rond de verrukkelijke kaasschotel. (23-02-2017).